Buğday Rehber, İlkbahar 2013, No: 16

Haydi Kompost Yapalım!

Organik atıklar kentte üretilen evsel atığın yaklaşık %60’ını oluşturuyor. Azot bakımından zengin bu malzemeyi kıymetli bir girdi olarak değerlendirip doğanın döngüsüne bir adım daha yaklaşabiliriz. Bu yazıda farklı imkân ve ihtiyaçlara göre farklı yöntemlerle yapılabilecek kompost için “küçük”, “hızlı” ve “yavaş” yöntemlerden söz edeceğiz. Birini mutlaka deneyin!

Vermikompost (Solucan Kompostu) – Küçük

Doğada toprağın ilk 30 cm’lik üst katmanında yaşayan solucanlar ılıman iklimdeki dönüştürücülerin başındadır. İşlevleri düşen yaprak, meyve ve çürüyen bitki kalıntılarını öğüterek bedenlerinde sindirip, faydalı bakterilerle aşılanmış bir toprak haline getirmektir. Gıdaya erişmek için katmanlar arasında hareket ederken toprağın havalanmasını da sağlarlar. Bu bakımdan solucanlı toprak sağlıklı bir topraktır.

Evde solucan kompostu yapmak için­se bize sıradan bahçe solucanının biraz daha uzmanlaşmış akrabası gerekir. Bu, gübreli ortamlarda bulunan ve bahçe solucanlarından daha hızlı dönüştürme kabiliyetine sahip Eisenia fetida türüdür.

Evde, solucan kompostu yapmak için ihtiyacınız olan şey orta boy iki kova, si­neklik ve bir avuç kompost solucanıdır. İç içe geçebilen kovalardan üstekinin alt yüzeyi ve üst kenarlarına 3-4 mmlik hava ve sıvı delikleri açarak, üstteki deliklerden sinek girmemesi için iç taraftan sineklik yerleştirebilirsiniz. Delikli olan bu üst ko­vanın içine bir miktar hazır kompost veya toprak, sonra solucanlarınızı ve az miktar sebze atığı atmanız yeterli.

Üzerini pazardan aldığınız sebzelerin kese kâğıdını kalın birkaç kat olarak ısla­tıp örtebilirsiniz. Kovanın kapağını kapalı tutun ancak içindeki havanın ne çok ısın­masına ne de içindeki malzemenin çok ıslak kalmasına izin verin. Kovanın için­deki oluşan kompost, her daim nemli bir sünger ıslaklığında olmalıdır. Solucanlar ışıktan hoşlanmadığı için de kova doğru­dan güneş ve ışık almamalıdır.

Alt kovada zamanla biriken sıvı ise bu kom­post türünün ayrı bir artı değeridir. “Sıvı altın” da denen bu maddeyi sulandı­rarak bitkilerinize verebilir veya yaprak yüzeylerine püskürtebilirsiniz.

Büyük ölçek solucan çiftlikleri yapmak mümkün olmakla birlikte evsel ölçekte uygulanabilecek bir kompost türüdür. Evde küçük ölçekte uygulandığında koku yap­maması açısından yumurta, et, narenciye ve yağlı şeyler komposta atılmamalıdır.

Berkeley Metodu – Hızlı

İklim özelliklerine göre 18-21 günde olu­şabilen hızlı bir yöntemdir. Acil toprak iyileştirme ihtiyacına cevap verebilecek bu yöntemi uygulamak için en az 2 m2 alan gerekir. Doğru yapıldığında hiç ha­cim kaybına uğramayan ve hızlıca elde edilen bir komposttur.

Bir dirgen, bir branda ve karbon ve azot malzeme ile başlanır. Kullanılan malze­menin oranı 25-30 birim karbona 1 birim azot olmalıdır. Karbon olarak kese kâğıdı, saman, kuru yapraklar, kuru saz ve kuru yabani otlar, azot malzeme içinse yaş sebze atıkları, gübre, idrar, balık atıkları, yumurta kullanılabilir.

1 m2’lik alanın zeminine önce karbon malzemeden birkaç kürek dolusu serilir ki kompost yığını alttan hava alabilsin. Sonra karbon ve azot malzeme oranına dikkat edilerek üst üste katmanlar ha­linde serilir. Bu karışımın içine bahçenin ihtiyacına göre destekleyici kül, dolomit, kemik tozu eklenebilir.

Tüm azot ve karbon malzemeyi en az 1m3 olana kadar yığmaya ve bu hacmin dış yüzeyinin de karbonla örtülü olmasına dikkat edilir. Kendi ısısını üreten ve içten içe yanan (55-65 C°) bu kompost süre­cinin başlayabilmesi için gerekli hacim 1m3’dür.

Malzemenin tamamı yığıldığında hacmin yukarısından ortasına doğru dirgenin tersiyle bir baca deliği açarak merkezin oksijen erişimi sağlanır. Kompostu yağ­mur ve rüzgârdan koruması için de üze­rine branda örtülür.

Kendi iç dinamiğinin oluşması ve gerekli ısıya yükselmesi için 4 gün ellemeden bekletilen bu yığını 5. gün hemen yanın­daki 1m²lik alana aktarır ve dışı içe, içi dışa gelecek şekilde tekrar yığar ve bunu her iki günde bir tekrarlarız.

Bu süreçte aerobik bakterilerce öğü­tülen yığının içinde tüm balık kılçığı, yabani ot ve hasta bitkilerin hızlıca yok olup eridiğini görebilirsiniz. Kendi ısısını oluşturarak yanan bu kompost doğru uygulandığında tüm yabani ot tohumları, hastalıkları ve böcekleri de yok eder ve 1m3lük sağlıklı bir toprak oluşturur.

16-18. günlerde kompost yığınında bir­takım yeni bahçe böceklerinin ve solu­canlarının dolaştığını görüyor ve eğer tatlı bir ıslak orman kokusu alıyorsanız kompostunuz hazır demektir.

Soğuk Kompost – Yavaş

Bu yöntem tembel bahçıvanlara yö­neliktir. Bahçenizde uygun bir köşeyi seçtikten sonra tüm çim atıkları, ince ağaç dalları, sebze atıkları ve yaprakları buraya terk edip unuta­bilirsiniz. Bu, tam da doğanın 6-12 ayda yaptığı sürecin aynısıdır. Eğer kompostunuzu kedi, köpek veya başka hayvanların karıştırmasını is­temiyorsanız oluşturduğunuz yığının özelliğine göre bir brandayla örtebi­lir, bu yığınınızı bir çukura gömebilir veya yarısı toprağa gömülü ve delikli bir bidona atabilirsiniz.

Bu yöntemle yapılan kompostun için­de kalan yabani ot tohumları ölmeye­ceğinden kompostla bahçenize yayıl­ma riski vardır ancak kompostunuzu oluştururken içine atacaklarınıza dikkat ederek istenmeyen durumlarla karşılaşma riskini azaltabilirsiniz.

Sorunlar, Çözümler

Kompostumda hiç erime belirtisi yok: Karbonu çok fazla olabilir. Bir miktar azot malzeme eklemeyi ve/veya biraz nemlendirmeyi deneyin. Kompostun oluşmak için oksijene ihtiyacı olduğu­nu unutmayın ve hava alıp almadığını kontrol edin.

Kompostumdan kötü kokular geliyor: Azotu çok fazla. Karışım nemli sün­ger ıslaklığına ulaşana kadar karbon malzeme ekleyin.

Kompostum sineklenmiş: Azot mal­zeme sinek çekecek düzeyde açıkta kalmıştır. Yukarıda belirtilen miktarda karbonla karıştırıp örttükten sonra hava geçiren ancak sineklikli bir ka­pak kapatabilirsiniz.

Kompostumun hazır olduğunu nasıl anlayacağım? Malzemeler tanınma­yacak seviyede erimiş ve hoş bir nem­li orman kokusu geliyorsa hazırdır.

Reklamlar